Đăng nhập

Hộ kinh doanh hay công ty: chọn loại hình theo quy mô và thuế

Căn nhà nhỏ một tầng và toà nhà ba tầng, mũi tên quy mô tăng dần qua một vạch mốc ở giữa

Hộ kinh doanh hợp với việc nhỏ, một chủ, sổ sách gọn. Công ty hợp khi có người góp vốn, cần tách tài sản riêng khỏi nợ kinh doanh, hoặc đối tác đòi hồ sơ doanh nghiệp. Khác biệt lớn nhất: chủ hộ chịu bằng toàn bộ tài sản, thành viên công ty chịu trong phạm vi vốn.

Bài này đi theo thứ tự: bảng so sánh hai loại hình, trách nhiệm tài sản, thuế và sổ sách của hộ kinh doanh sau các thay đổi từ 01/01/2026, cách chọn theo quy mô, rồi giới hạn của bài. Các điều khoản tôi đối chiếu ngày 12/11/2026 gồm Luật Doanh nghiệp, Nghị định 168/2025/NĐ-CP và Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Ví dụ con số là số giả định để minh hoạ. Bài này là kiến thức tham khảo, không thay tư vấn của luật sư hoặc kế toán; anh chị kiểm văn bản hiện hành trước khi áp dụng.

So sánh hộ kinh doanh và công ty

Chữ «công ty» trong bài nói về công ty trách nhiệm hữu hạn, loại phổ biến nhất với chủ nhỏ. Hai loại hình khác nhau ở ai được lập, ai chịu trách nhiệm tới đâu, và thuế, sổ sách đi theo văn bản nào.

Căn nhà nhỏ một tầng và toà nhà ba tầng, mũi tên quy mô tăng dần qua một vạch mốc ở giữa
Hộ kinh doanh gọn nhẹ, công ty nhiều ngăn và giấy tờ hơn; vạch mốc ở giữa là ngưỡng quy mô cần cân nhắc.
Tiêu chíHộ kinh doanhCông ty trách nhiệm hữu hạn
Văn bản gốcNghị định 168/2025/NĐ-CP, Chương VIII (từ Điều 82)Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14, sửa đổi bởi Luật 76/2025/QH15
Ai lậpMột cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình, là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủMột tổ chức hoặc cá nhân làm chủ sở hữu (Điều 74), hoặc từ 2 đến 50 thành viên (Điều 46)
Trách nhiệm tài sảnBằng toàn bộ tài sản của chủ hộ hoặc các thành viênTrong phạm vi vốn điều lệ hoặc số vốn đã góp vào công ty
ThuếNghị định 68/2026/NĐ-CP: tự kê khai, có ngưỡng doanh thuTheo luật thuế áp dụng cho doanh nghiệp
Sổ sáchChế độ kế toán dành riêng cho hộ, mẫu sổ gọnChế độ kế toán doanh nghiệp, đầy đủ hơn
Hợp khiQuán, cửa hàng, dịch vụ nhỏ do một chủ làmCó đối tác góp vốn, cần hợp đồng và hóa đơn với doanh nghiệp khác, hoặc rủi ro nợ lớn

Trách nhiệm tài sản: điểm quyết định

Theo khoản 1 Điều 46 Luật Doanh nghiệp (văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH ngày 15/08/2025, đăng Công báo ngày 31/08/2025), công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có từ 2 đến 50 thành viên, và thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp, trừ trường hợp nêu tại khoản 4 Điều 47. Khoản 1 Điều 74 quy định tương tự cho công ty một thành viên: chủ sở hữu chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty. Cả hai loại có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 74).

Với hộ kinh doanh, Điều 82 Nghị định 168/2025/NĐ-CP (ban hành 30/06/2025, hiệu lực 01/07/2025) quy định hộ do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập. Theo bản tóm tắt tôi đọc, người đăng ký chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Tôi chưa mở được bản gốc để trích đúng câu, nên anh chị xem lại điều này khi cần.

Ví dụ số giả định để minh hoạ: quán cà phê nợ nhà cung cấp 300 triệu đồng và hết tiền trả. Nếu là hộ kinh doanh, chủ hộ có thể phải trả bằng tài sản riêng. Nếu là công ty trách nhiệm hữu hạn, phần chịu trách nhiệm dừng ở số vốn đã góp, trừ các trường hợp luật loại ra. Đó là lý do khi nợ lớn hoặc có người góp vốn, công ty đáng cân nhắc hơn. Cách tính doanh thu cần có để trả hết chi phí nằm trong bài điểm hòa vốn: công thức và ví dụ quán cà phê.

Thuế và sổ sách của hộ kinh doanh từ 01/01/2026

Phần này đổi nhiều nhất nên tôi ghi rõ từng văn bản.

Bỏ thuế khoán, chuyển sang tự kê khai

Theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP ngày 05/03/2026 (có hiệu lực từ ngày ký), hộ kinh doanh tự xác định doanh thu và số thuế phải nộp. Điều 8 yêu cầu nộp hồ sơ khai thuế bằng phương thức điện tử, trừ nhóm có hoàn cảnh đặc biệt nêu trong điều khoản. Các bài báo và bản tóm tắt đều ghi hình thức thuế khoán bị bãi bỏ từ 01/01/2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15 (Điều 10); tôi chưa đối chiếu được văn bản nghị quyết này, nên coi đó là thông tin cần kiểm.

Ngưỡng doanh thu

Bản gốc Nghị định 68 đặt ngưỡng 500 triệu đồng một năm: từ mức đó trở xuống thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng (Điều 3) và thuế thu nhập cá nhân (Điều 4). Nghị định 141/2026/NĐ-CP ngày 29/04/2026 sửa ngưỡng này thành 1 tỷ đồng và áp dụng từ 01/01/2026, theo nhiều nguồn tin và bản tóm tắt. Tôi chưa mở được toàn văn Nghị định 141, nên anh chị kiểm bản hợp nhất khi áp dụng.

Hộ có doanh thu ở hoặc dưới ngưỡng thông báo doanh thu thực tế chậm nhất ngày 31/01 năm sau. Hộ phát sinh doanh thu trên ngưỡng khai thuế theo quý, kể từ quý vượt (khoản 1 Điều 8 Nghị định 68). Hạn nộp hồ sơ theo quý là ngày cuối cùng của tháng đầu quý kế tiếp (khoản 3 Điều 8).

Cách tính thuế thu nhập cá nhân

Điều 4 Nghị định 68 nêu hai cách. Cách một lấy doanh thu nhân thuế suất, dùng cho hộ có doanh thu trên ngưỡng tới 3 tỷ đồng một năm. Cách hai lấy thu nhập tính thuế (doanh thu trừ chi phí hợp lý) nhân thuế suất, dùng cho hộ trên 3 tỷ đồng, và hộ trong khoảng trên ngưỡng tới 3 tỷ được chọn cách này. Thuế suất nằm ở Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15; tôi không nêu số vì chưa đối chiếu, anh chị nhờ kế toán tính theo ngành.

Hóa đơn điện tử và sổ sách

Khoản 5 Điều 8 Nghị định 68 quy định hộ có doanh thu tính thuế giá trị gia tăng hằng năm đạt mức 1 tỷ đồng phải dùng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hoặc hóa đơn tạo từ máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế. Các bản tóm tắt sau Nghị định 141 ghi «trên 1 tỷ», nơi khác ghi «từ 1 tỷ trở lên»; anh chị đọc đúng điều khoản. Hộ dưới mức đó có thể đăng ký dùng.

Về sổ sách, theo các nguồn tôi đọc, Thông tư 152/2025/TT-BTC ban hành 31/12/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026 và thay Thông tư 88/2021/TT-BTC. Hộ dưới ngưỡng chỉ cần một sổ doanh thu bán hàng mẫu S1a-HKD, và tài liệu kế toán lưu tối thiểu 5 năm. Tôi chưa mở bản gốc thông tư nên cần kiểm lại.

Chọn theo quy mô: gợi ý của tôi

Đây là ý kiến của tôi, không phải kết luận của văn bản nào. Tôi hay đi theo ba câu hỏi:

  1. Có ai cùng góp vốn không? Nếu có, công ty cho phép ghi rõ phần vốn mỗi người.
  2. Khách và đối tác cần gì? Nếu khách chính là doanh nghiệp đòi hợp đồng và hóa đơn đầy đủ, công ty thuận tiện hơn. Nếu khách chủ yếu là người mua lẻ, hộ kinh doanh đủ.
  3. Nợ và rủi ro lớn cỡ nào? Mua hàng chịu nhiều, thuê mặt bằng dài hạn, vay vốn lớn thì nên tách tài sản cá nhân bằng công ty.

Một quán nhỏ do một người làm, khách lẻ, chưa vay nhiều, doanh thu quanh ngưỡng thường bắt đầu bằng hộ kinh doanh. Khi có đối tác góp vốn, mở thêm cơ sở hoặc hợp đồng lớn, anh chị mới tính chuyển sang công ty. Trước khi bỏ vốn, nên kiểm tra ý tưởng theo bài kiểm chứng ý tưởng kinh doanh trước khi bỏ vốn. Khi đã có người đầu tiên làm cùng, xem thêm bài tuyển người đầu tiên.

Giới hạn và rủi ro của cách chọn này

  • Quy định đổi nhanh. Nghị định 68 ký 05/03/2026 đã được Nghị định 141 sửa sau chưa đầy hai tháng. Số trong bài đúng với những gì tôi đọc ngày 12/11/2026, và có thể đổi tiếp.
  • Chưa mở bản gốc mọi văn bản. Toàn văn Nghị định 141, Thông tư 152 và Nghị quyết 198 tôi chưa đọc bản gốc; các điểm đó nằm trong phần ghi chú của bài.
  • Công ty tốn chi phí cố định. Sổ sách, báo cáo và kế toán thường tốn thêm tiền và thời gian so với hộ.
  • Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản. Một khoản nợ lớn có thể chạm tới tài sản riêng của gia đình.
  • Công ty không tự động an toàn. Khoản 1 Điều 46 có ngoại lệ dẫn tới khoản 4 Điều 47, và tiền công ty phải tách bạch với tiền cá nhân từ đầu.

Các bài khác về giai đoạn mới bắt đầu nằm ở chuyên mục khởi nghiệp và tăng trưởng. Nếu đã chọn công ty, bài đọc bảng cân đối kế toán giúp anh chị đọc báo cáo kế toán của chính mình.

Câu hỏi thường gặp về hộ kinh doanh hay công ty

Thuế khoán còn không?

Theo các nguồn tôi đọc, hình thức thuế khoán bị bãi bỏ từ 01/01/2026, hộ chuyển sang tự kê khai theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Anh chị kiểm văn bản gốc của nghị quyết đã bãi bỏ.

Doanh thu dưới ngưỡng thì có phải làm gì không?

Có. Hộ vẫn phải thông báo doanh thu thực tế với cơ quan thuế chậm nhất ngày 31/01 năm sau (khoản 1 Điều 8 Nghị định 68) và theo nguồn tôi đọc vẫn ghi sổ doanh thu.

Hộ kinh doanh có được thuê nhân viên không?

Theo các nguồn tôi đọc, Nghị định 168/2025/NĐ-CP không còn đặt giới hạn số lao động cho hộ, nhưng tôi chưa đối chiếu bản gốc. Khi thuê người, các quy tắc về hợp đồng lao động vẫn áp dụng như bài tuyển người đầu tiên đã nêu.

Công ty trách nhiệm hữu hạn cần tối thiểu mấy người?

Công ty một thành viên cần một chủ sở hữu (Điều 74). Công ty hai thành viên trở lên có từ 2 đến 50 thành viên (Điều 46).

Có chuyển từ hộ sang công ty được không?

Quy định và thủ tục chuyển đổi tôi chưa đối chiếu nên không khẳng định. Khi quy mô lớn lên, anh chị hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc kế toán về cách chuyển và thuế phát sinh.

Nguồn: Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 (hiệu lực 01/01/2021), sửa đổi bởi Luật 76/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025), văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH ngày 15/08/2025, Công báo ngày 31/08/2025, các Điều 46 và 74; Nghị định 168/2025/NĐ-CP ngày 30/06/2025, hiệu lực 01/07/2025, Điều 82; Nghị định 68/2026/NĐ-CP ngày 05/03/2026, các Điều 3, 4, 8 (bản gốc đăng cdnchinhphu.vn); Nghị định 141/2026/NĐ-CP ngày 29/04/2026, Thông tư 152/2025/TT-BTC và Nghị quyết 198/2025/QH15 theo bản tóm tắt chưa đối chiếu bản gốc, kiểm ngày 12/11/2026. Ví dụ nợ quán cà phê là số giả định để minh hoạ.

Hộ kinh doanh hay công ty: chọn loại hình nào